Árainn Mhór
 
   
Nuacht
Cuairt
Sult
CultĪr
Muintir
Gailearai
Siopa
Curve

Baile > Cultúr > Stair Árainn Mhór
Stair Árainn Mhór

Ailt i mBliainiris Thír Chonaill ar Stair Árainn Mhóir

Arranmore Island in the Great Famine, 1846-8

Beaver Island - The American Arranmore

Economic & Social Conditions on Arranmore in the Nineteenth & Twentieth Centuries

Bhí cónaí ar Árainn Mhór ón réamhstair agus tá an chosúlacht ann go raibh sé ar cheann de na chéad suíomhanna daonra ar chósta Dhún na nGall. Tá iarsmaí seandálaíochta ar an oileán mar atá Fulacht Fia (seanáis chócaireachta) ar Thrá Athphoirt (OS 46:6:1 (244 413) agus dún cósta ar aill chrochta in Uillinn (OS 48:6:2: (366 413)). Tá an dún seo a bhfuil cruth triantánach air (15m x 17m) cosanta ag claí 0.8m in airde. Tá aois na ndúnta cosanta seo curtha síos ag an iarannaois luath (c.800 R.C.) agus tugann siad leid dúinn faoin luathchónaí a bhí ar an oileán.

 

Arranmore Timeline

Stair Árainn (225 Kb)

 

Tugtar cur síos ar Árainn Mhór san fhoclóir thopagrafach d'Éirinn, a foilsíodh sa bhliain 1837, mar seo: "an island in the Parish of Templecroan, barony of Boylagh, county of Donegal, and province of Ulster, 3 miles (W.N.W.)from Rutland; containing in 1834, 1141 inhabitants. This is the largest of a group of islands called the Rosses, lying off the north-west coast, about two miles from the shore, in lat. 54 degrees 51' 45" (N.) and lon. 8 degrees 31' 45" (W.): it is 3 miles in length and 3 in breadth., comprising, according to the ordnance survey 4355 statute acres of which about 650 only are under cultivation and in pasture, and the remainder is rugged mountain. In 1784 a large herring fishery was carried out successfully on this part of the coast, in which 400 sailing vessels and about 1000 were employed; but within the last 30 or 40 years it has been entirely discontinued. On the North point of the island, which is a large rock of granite, was formerly a lighthouse, fitted up with an improved apparatus in 1817 by the corporation for the improvements of the port of Dublin, which has since been removed to Tory Island; the house remains, but is not lighted. There is good anchorage on the east side of the island in an open roadstead. In the R.C. divisions this place forms part off the parish of Templenane or Templecroder, in which is the chapel, where divine service is performed every third Sunday."

Níos déanaí bhí alt darbh ainm "Economic & Social Conditions on Arranmore in the Nineteenth & Twentieth Centuries" in eagrán 1962 de Bhliainiris Thír Chonaill (foilsiúchán de chuid Cumann Staire Thír Chonaill). Tugann an t-alt seo cur síos maith ar an chineál saoil a bhí in Árainn Mhór san aimsir fadó. Tá an caighdeán maireachtála i ndiaidh feabhsú go mór ach bheadh cuimhe go fóill ag cuid mhór daoine ar an chrután ar a dhéantar trácht san alt. Tá an imirce fós ann mar chréacht Iarthar na hÉireann. Caithfidh cuid mhór daoine óga an tír a fhágáil chun dul ar thóir fostaíochta. Cé go bhfuil feabhas mór i ndiaidh theacht ar chúrsaí eacnamaíochta na tíre, níl an oiread sin athruithe le sonrú i gcúrsaí imirce na n-oileánach. Tá titim mhór i ndiaidh theacht ar dhaonra na haite agus tá an chuma ar chursaí go rachaidh rudaí in olcais muna ndéantar iarracht fostaíocht a chruthú go háitiúil. Tugann an iascaireacht sliogáin, a tháinig 'un oileáin, ar na mallaibh dóchas beag ach tá níos mó le déanamh. Déanann Beaver Island - The American Arranmore cur síos ar mhuintir an an oileáin a chuir futhu ar Oileán na mBeabhár, Loch Michigan sna Stáit Aontaithe, áit a bhfuil cónaí ar a sliocht go fóill.

 

John Stoup Charley

Landlord

Tiarna talún ar Árainn Mhór (14 Kb)

Tuilleadh le Léamh

Arranmore Links, 1986 by Barney Gallagher & Aidan Gallagher
Death in Templecrone, 1995 by Patrick Campbell
Donegal History & Society, 1995 by William Nolan, Liam Ronayne, Mairead Dunlevy, ISBN: 0906602459
Donegal Annual. Journal of the Co. Donegal Historical Society.
Donegal Shipwrecks, 1998 by Ian Wilson. ISBN 0 948154 56 X
Roise Rua, by Patrick O'Cnáimhsí
Shipwrecks of the Irish Coast - 1105-1993, 1994 by Edward J. Bourke. ISBN 0 9523027 0 5
The Rosses Annual, 1997/'98. Burtonport, Co. Donegal, Tel. 00-353-7495-42143
The Arranmore Disaster, 1993 by Jimmy O'Donnell
A Topographical Dictionary of Ireland, 1837 by Samuel Lewis